Czy polska szkoła jest tak beznadziejna, jak się czasami o niej mówi? Niekoniecznie. Otóż w międzynarodowym badaniu PISA 2025 organizowanym przez OECD uczniowie w wieku 15 lat uzyskali wyniki powyżej średnich wyników swoich rówieśników z krajów UE oraz OECD. To jest dobra wiadomość. Zła jest taka, że wyniki polskich uczniów w kolejnych obszarach badawczych są znacząco niższe niż te sprzed 10 lat. W Polsce uczniowie, jak wynika z raportu PISA 2025, nie lubią szkoły, chociaż czują się w niej dosyć bezpiecznie. Ich poziom uzależnienia od wirtualnego świata również jest większy niż w wielu krajach europejskich, co ma istotny wpływ na ich wyniki edukacyjne i psychiczny dobrostan.

W kolejnej edycji badań PISA wzięło udział w sumie ok. 760 tys. uczniów w wieku 15 lat z 91 państw świata, w tym z Polski 7 tys uczniów z 217 szkół. Za przeprowadzenie tych badań w naszym kraju odpowiadał IBE, Instytut Badań Edukacyjnych. Sprawdzano kompetencje w trzech obszarach: rozumieniu zjawisk w naukach przyrodniczych, umiejętności logicznego myślenia w matematyce oraz czytaniu ze zrozumieniem. Czwarty dodatkowy obszar: kompetencje “uczenie się w cyfrowym świecie”.

Średnie wyniki polskich uczniów wyglądały następująco:

I. Rozumienie nauk przyrodniczych:
Polska 495 pkt
UE 476 pkt
OECD 482 pkt

II. Umiejętność logicznego myślenia w matematyce:
Polska 484 pkt
UE 460 pkt
OECD 463 pkt

III. Czytanie ze zrozumieniem:
Polska 482 pkt
UE 451 pkt
OECD 461 pkt

IV. Uczenie się w cyfrowym świecie:
Polska 507 pkt
UE 492 pkt
OECD 500 pkt

W Europie bardzo dobrze w tym badaniu kompetencji edukacyjnych poradzili sobie uczniowie z Estonii, Wielkiej Brytanii, a także Finlandii, chociaż nie tak rewelacyjnie jak w poprzednich latach.

Liderami w tych badaniach PISA od lat są uczniowie z krajów Azji Południowo-Wschodniej: Singapuru, Korei Południowej i Chin. Znacząco gorsze rezultaty niż oni osiągają mieszkańcy wielu krajów europejskich, jak Niemcy, Francja, Szwecja.

To co najbardziej niepokoi we wnioskach z badań PISA to pogarszający się poziom edukacji w całej Europie. Statystyki pokazują, że najniższe wyniki kompetencji edukacyjnych mają uczniowie ze słabym poziomem rozumienia czytanego tekstu, problemami z prostymi obliczeniami matematycznymi. To sprawia, że można ich określić jako grupę młodych wtórnych analfabetów. W Europie to aż 30% uczniów, w Polsce około 25%. U nas w kraju dotyczy to głownie uczniów szkół branżowych.

Umiejętność czytania ze zrozumieniem pogorszyła się u uczniów z rodzin o wyższym statusie społeczno-kulturowym, co specjaliści tłumaczą przede wszystkim dużą aktywnością tej grupy uczniów w świecie wirtualnych mediów. Mówiąc wprost takie media ogłupiają i zabierają cenny czas uczniów z tzw. “dobrych rodzin”, gdzie edukacja jest dużą wartością

Dr Tomasz Gajderowicz w rozmowie z Joanną Cieślą w tygodniku Polityka nr 38/2026 tłumaczy, że jedną z przyczyn słabszych niż w 2012 i 2015 wyników polskich uczniów w badaniach PISA jest uzależnienie dużej grupy młodzieży od świata wirtualnych mediów. Tę tezę potwierdzają wnioski w badań PISA z 2025 roku w IV obszarze, czyli “Uczenie się w cyfrowym świecie”.

Przy okazji pytano uczniów między innymi o to, czy podczas nauki czy lekcji w szkole czują przymus, by natychmiast odpowiedzieć na komunikaty w social mediach i czy faktycznie tak robią. Na to pytanie twierdząco odpowiedziało 62% polskich uczniów, w UE 49%, w OECD 42%. Po szkole swój czas wolny z “komórką w ręku” spędza 84% polskich uczniów oraz 64% w krajach UE i 64% OECD.

Dr Tomasz Gajderowicz tłumaczy, że pogorszenie się wyników w badaniu kompetencji PISA to po części efekt zmian w systemie kształcenia w polskiej szkole. Za dużo w naszej edukacji wiedzy teoretycznej, a za mało pomysłów i wysiłku włożonego w przełożenie tej teorii na praktyczne zastosowania. To zmniejsza zainteresowanie i ciekawość uczniów w procesie edukacyjnym.

W poprzednim modelu kształcenia, gdy były gimnazja, nauka bez różnicowania na profile i poziomy trwała 9 lat – szkoła podstawowa 6 lat i 3 lata gimnazjum. Obecnie to kształcenie ogólne kończy sie po 8 latach. Zdaniem dr Gajderowicza tego jednego roku bardzo brakuje i ma to duży wpływ na to, jak radzą sobie nasi uczniowie w badaniach PISA.

Marek Urban

źródło: IBE oraz Polityka 38/2026